ابن بابویه قمی(صدوق اول)
در شهر مقدس قم، در جوار حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها و در نزدیکی مدرسه عالی مرحوم آیت الله گلپایگانی(ره) آرامگاهی است که علاوه بر این که یک مکان معنوی و زیارتی است، محل درس و بحث بسیاری از طلاب است؛ آرامگاه علی بن حسین بن موسی بن بابویه قمی (متوفی ۳۲۹ قمری) معروف به «ابن بابویه و صدوق اول».
او پدر محمد بن علی بن بابویه معروف به شیخ صدوق است. وی فقیه و پیشوای مردم قم و از فقهای بزرگ شیعه در عصر غیبت صغری بودهاست که در قم حرم اهل بیت عصمت و طهارت علیهمالسلام چشم به جهان گشود و به حیات پر بار علمی و معنوی خویش ادامه داد و در همین شهر مقدس هم چشم از جهان فرو بست.
گر چه تاریخ ولادتش معلوم نیست ولی با توجه به نامهای که از امام حسن عسکری علیهالسلام دریافت کرده که در آن نوشته از او تجلیل شده است، حاکی از منزلت علمی و فقهی این محدث بزرگ شیعی در عصر امامت امام یازدهم علیهالسلام دارد. بنابراین در سال شهادت امام عسکری علیهالسلام یعنی سال ۲۶۰ق، حداقل بیست بهار از عمر خود را سپری کرده است و سالروز تولد وی ممکن است از سال ۲۳۵ق، به بعد باشد.
در بـیـان عـظـمت و افتخارات او همین بس که امام عسکری علیهالسلام او را با تعابیر عجیب و افتخارآمیز: «يا شيخى و معتمدى و فقيهى: ای فقیه بزرگوار و مورد اعتمادم»، مورد خطاب قرار دادهاند.
وی از کسانی است که مفتخر به دریافت توقیعاتی به خطّ مبارک حضرت حجت بن الحسن ارواحنا له الفداء شده است.
مقام علمی و منزلت قدس و تقوای او در حدی است که فقهای ما در مواردی که حدیثی از اهل بیت عصمت و طهارت علیهمالسلام نرسیده باشد، ولی از او فتوایی در آن زمینه وجود داشته بـاشـد، فتاوای او را به علت نزدیک بودن به عهد امامت و عصر معصوم علیهالسلام، به منزله حدیث تلقی مـیکـردنـد و فتوای او را نشانی از وجود حدیث در آن زمینه قلمداد مینمودند چنان که شهید اول در کتاب ذکری با این تعبیر بیان فرموده است:«اصـحـاب مـا، هنگامی که دسترسی به نص روایت نداشتند، دستورالعمل خود را از رساله علی بن بابویه میگرفتند، چون اعتماد و اطمینان کاملی به او داشتند.»
"نامه امام حسن عسکری (علیه السلام) به ایشان"
هدف اصلی از نگارش این مطلب، ذکر نامهای است که امام حسن عسکری علیه السلام برای وی مرقوم فرمودهاند. این مرقومه شریف علاوه بر این که جایگاه رفیع ابن بابویه قمی در بین دیگر دانشمندان و فقهای قم و نیز موقعیت خاص و احترامی که در نزد ائمه معصومین علیهم السلام داشته را آشکار میسازد، حاوی توصیههای مهمی به شیعیان است.
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ « الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعالَمِينَ و العاقبة للمتّقين و الجنّة للموحّدين و النّار للملحدين و لا عدوان الّا على الظّالمين و لا اله الّا اللَّهُ أَحْسَنُ الْخالِقِينَ و الصّلوة على خير خلقه محمّد و عترته الطّاهرين.
امّا بعد اوصيك يا شيخى و معتمدى و فقيهى ابا الحسن علىّ بن الحسين بن بابويه القمىّ- وفّقك اللَّه لمرضاته و جعل من صلبك اولادا صالحين برحمته- بتقوى اللَّهِ وَ إِقامِ الصَّلاةِ وَ إِيتاءِ الزَّكاةِ فانّه لا تقبل الصّلاة من مانع الزّكاة و اوصيك بمغفرة الذّنب و كظم الغيظ و صلة الرّحم و مواساة الاخوان و السّعى في حوائجهم في العسر و اليسر و الحلم و التّفقّه في الدّين و التّثبّت في الامر و التّعاهد للقرآن و حسن الخلق و الامر بالمعروف و النّهى عن المنكر، فانّ اللَّه عزّ و جلّ قال: لا خَيْرَ فِي كَثِيرٍ مِنْ نَجْواهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلاحٍ بَيْنَ النَّاسِ و اجتناب الفواحش كلّها و عليك بصلاة اللّيل فانّ النّبىّ صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم اوصى عليّا عليه السّلام فقال: يا علىّ عليك بصلاة اللّيل عليك بصلاة اللّيل عليك بصلاة اللّيل و من استخفّ بصلاة اللّيل فليس منّا، فاعمل بوصيّتى و أمر شيعتى حتّى يعملوا عليه و عليك بالصّبر و انتظار الفرج فانّ النّبىّ صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم قال: افضل اعمال امّتى انتظار الفرج، و لا تزال شيعتنا في حزن حتّى يظهر ولدى الّذى بشّر به النّبىّ صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم بملاء الارض قسط و عدلا كما ملئت ظلما و جورا. فاصبر يا شيخى يا ابا الحسن علىّ و أمر جميع شيعتىبالصّبر فانّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ وَ الْعاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ و السّلام عليك و على جميع شيعتنا و رحمة اللَّه و بركاته و صلّى اللَّه على محمّد و آله»
(قاموس الرجال، ج ۷، ص ۴۳۹; مناقب ابن شهرآشوب، ج ۴، ص ۴۲۵ و...)
امام عسکری(علیه السلام)پس از حمد و ثنای پروردگار و صلوات و سلام بر پیامبر (صلی الله علیه وآله)و عترت طاهرینش خطاب به او مینویسند:
« ...اما بعد، ای فقیه بزرگوار و مورد اعتمادم ابوالحسن علی بن حسین قمی! خداوند تو را بر انجام افعال پسندیده حق توفیق دهد و از نسلت به رحمت و کرمش فرزندان شایستهای به وجود آورد، تو را وصیت میکنم به تقوای الهی، به پا داشتن نماز و پرداخت زکات زیرا نماز کسانی که زکات نمیدهند پذیرفته نمیشود، و تو را وصیت میکنم به گذشت از گناه دیگران، فرو بردن خشم، صله رحم، همدردی با برادران و کوشش در انجام نیازمندیهای آنان در هنگامه کارها، هم پیمانی با قرآن، خوش خلقی و امر به معروف و نهی از منکر چرا که خداوند متعال میفرماید:
لَّا خَيْرَ فِى كَثِيرٍۢ مِّن نَّجْوَىٰهُمْ إِلَّا مَنْ أَمَرَ بِصَدَقَةٍ أَوْ مَعْرُوفٍ أَوْ إِصْلَٰحٍۭ بَيْنَ ٱلنَّاسِ...(نساء/114)
«در بسیاری از گفتگوهای درگوشی آنان خیری نیست جز آن کس که به صدقه یا معروفی امر کند و یا میان مردم اصلاح نماید.»
و دوری از تمام پلیدیها و زشتیها
و بر تو باد به نماز شب خواندن! زیرا پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله بهامام علی علیهالسلام چنین سفارش کرد و فرمود:
ای علی! بر تو باد به نماز شب خواندن - و این جمله را سه بار تکرار نمود - و هرکس نماز شب را سبک بشمارد از ما نیست. پس توصیه مرا به کار بند و شیعیانم را بر انجام آن فرمان ده تا عمل کنند.
و بر تو باد به صبر و انتظار فرج زیرا پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله)فرمود: برترین اعمال امت من انتظار فرج است. امت من و شیعیان ما همواره اندوهگین خواهند بود تا فرزندم که پیامبر صلی الله علیه و آله بشارت ظهور او را داده است قیام کند؛ او زمین را پس از آن که پر از ظلم و ستم شده است سرشار از عدالت و برابری خواهد کرد.
ای شخصیت بزرگ من! ( ابن بابویه قمی) پس صبر کن و شیعیانم را به صبر دستور ده، زیرا زمین از آن خداوند است به هرکس از بندگانش که بخواهد واگذار میکند و فرجام نیک از متقین خواهد بود.
والسلام علیک و علی جمیع شیعتنا و رحمة اللّه و برکاته و صلّى اللَّه على محمّد و آله».
السَّلامُ عَلَيْكَ يَا عَيْنَ الْحَيَاةِ السَّلامُ عَلَيْكَ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْكَ وَ عَلَى آلِ بَيْتِكَ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِرِينَ السَّلامُ عَلَيْكَ عَجَّلَ اللَّهُ لَكَ مَا وَعَدَكَ مِنَ النَّصْرِ وَ ظُهُورِ الْأَمْرِ السَّلامُ عَلَيْكَ يَا مَوْلايَ أَنَا مَوْلاكَ عَارِفٌ بِأُولاكَ وَ أُخْرَاكَ أَتَقَرَّبُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى بِكَ وَ بِآلِ بَيْتِكَ وَ أَنْتَظِرُ ظُهُورَكَ وَ ظُهُورَ الْحَقِّ عَلَى يَدَيْكَ، وَ أَسْأَلُ اللَّهَ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَى مُحَمَّدٍ وَ آلِ مُحَمَّدٍ وَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنَ الْمُنْتَظِرِينَ لَكَ وَ التَّابِعِينَ وَ النَّاصِرِينَ لَكَ عَلَى أَعْدَائِكَ وَ الْمُسْتَشْهَدِينَ بَيْنَ يَدَيْكَ فِي جُمْلَةِ أَوْلِيَائِكَ يَا مَوْلايَ يَا صَاحِبَ الزَّمَانِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْكَ ...