معنای ایمان

ایمان از «امن» و به معنای آرامش و نداشتن هراس و اضطراب است و همچنین به معنای تصدیق هم هست. ایمان و آرامش تابع یقین است. هر چه یقین ما نسبت به عقاید و معارف بیشتر شد، آرامش روحی هم بیشتر پیدا خواهد شد آرامشی توأم با تصدیق آن معارف. چون دودلی و شک(عدم یقین) موجب اضطراب است ولی اگر شک و تردیدها از بین رفت و یقین پیدا کردیم آرامش هم پیدا خواهیم کرد و معارف و عقاید خود را تصدیق خواهیم کرد.
ایمانی که اساسش "علم" باشد و با "فکر" تقویت شده باشد، انسان را به عالی‌ترین درجه ایمان می­رساند(وَ بَلِّغْ بِإِیمَانِی أَکْمَلَ الْإِیمَانِ؛ و ايمان مرا به كاملترين مراتب ايمان برسان؛ «دعای مکارم الاخلاق صحیفه سجادیه») . بنابراین ایمان، مراتب و درجاتی دارد.

نکته دیگر این است که گاهی این ایمان هست ولی در دل مستقر نیست. خدای متعال می فرماید: «وَ هُوَ الَّذی أَنْشَأَکمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَع»(انعام، 98) ما شما را از یک انسان آفریدیم ولی شما دو دسته می شوید: مستقر و مستودع. در تفسیر علی بن ابراهیم قمی( ج 1، ص: 211) روایتی نقل شده که: «وَ هُوَ الَّذِی أَنْشَأَکمْ مِنْ نَفْسٍ واحِدَةٍ قال من آدم فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ قال المستقر الإیمان الذی یثبت فی قلب الرجل إلی أن یموت و المستودع هو المسلوب منه الإیمان»: ایمان مستقر، ایمانی است که تا هنگامی که بمیرد در قلب انسان ثابت است و مستودع آن کسی است که ممکن است ایمانش از او سلب شود.»
در روایت دیگری از وجود مقدس موسی بن جعفر علیهما السلام نقل شده است «إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ النَّبِیینَ عَلَی النُّبُوَّةِ فَلَا یکونُونَ إِلَّا أَنْبِیاءَ وَ خَلَقَ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْإِیمَانِ فَلَا یکونُونَ إِلَّا مُؤْمِنِینَ وَ أَعَارَ قَوْماً إِیمَاناً فَإِنْ شَاءَ تَمَّمَهُ لَهُمْ وَ إِنْ شَاءَ سَلَبَهُم قَالَ وَ فِیهِمْ جَرَتْ فَمُسْتَقَرٌّ وَ مُسْتَوْدَعٌ وَ قَالَ لِی إِنَّ فُلَاناً کانَ مُسْتَوْدَعاً إِیمَانُهُ فَلَمَّا کذَبَ عَلَینَا سُلِبَ إِیمَانُهُ ذَلِک» [الکافی (ط - الإسلامیة)، ج 2، ص: 418.] خدای تعالی انبیاء را بر سرشت نبوت آفرید همیشه نبیّ هستند و مؤمنین را هم بر سرشت ایمان آفرید و ایمانشان مستقر است و همیشه مؤمن هستند. یک دسته‌ای هم هستند که خدای متعال ایمان را در آن‌ها عاریه و امانت گذاشته که اگر بخواهد ایمان را در آن‌ها تمام می‌کند و اگر هم بخواهد این ایمان را از آن‌ها سلب می‌کند و درباره اینهاست که خدای متعال می فرماید «فمستقرٌ و مستودع»و کسی که ایمانشان ودیعه است چنانچه ما را تکذیب کند ایمانش از او سلب می‌شود.»

برای استقرار ایمان در دل، باید روح خود را که ظرف و جایگاه ایمان است، با تزکیه نفس پاک کنیم. یعنی اگر همزمان با ارتقاء درجه ایمان، ظرف و محل استقرارش که قلب است، پاک شود، دیگر این ایمان مستودع و عاریتی نیست بلکه در جای خودش یعنی در قلب سلیم و پاک، تثبیت و مستقر شده و انسان را به آرامش دائمی خواهد رساند.